Sarp
New member
[HEADING=1]RTE Kaç Kez Cumhurbaşkanı Oldu? Erdoğan’ın Seçim Yolculuğu, Siyasetin İncelikleri ve Sandığın Hikâyesi[/HEADING]
1. Önce Sorunun Cevabını Verelim: Erdoğan Kaç Kez Cumhurbaşkanı Seçildi?
Arkadaşlar, bugün yine memleket meselelerinden birini masaya yatıralım. Kahvede çay söylerken konu bir anda siyasete dönüyor, televizyonda seçim tartışması başlıyor, aile WhatsApp grubunda biri eski bir haber paylaşıyor… Derken o meşhur soru geliyor: “RTE kaç kez cumhurbaşkanı oldu?”
Merak etmeyin, bu sorunun cevabını bulmak için ne seçim gecesine kadar uyanık kalmaya ne de hesap makinesini alıp sandık sonuçlarını tek tek toplamaya gerek var. Çayı tazeleyin, çünkü konu hem basit bir sayıdan ibaret hem de Türkiye’nin siyasi tarihine açılan bir kapı.
Recep Tayyip Erdoğan, 24 Ekim 2026 itibarıyla üç kez cumhurbaşkanı seçilmiştir. İlk kez 10 Ağustos 2014’te, ikinci kez 24 Haziran 2018’de, üçüncü kez ise 28 Mayıs 2023’te yapılan cumhurbaşkanlığı seçiminde kazanmıştır. 2023 seçiminde ilk turda gerekli çoğunluğu sağlayamayan adaylar arasındaki yarış ikinci tura kalmış, Erdoğan ikinci turda yeniden seçilmiştir. Bu tarihler Cumhurbaşkanlığının resmî biyografisinde de yer almaktadır. Kaynak: Cumhurbaşkanlığı resmî biyografisi ve İletişim Başkanlığının 2023 seçim sonuçları açıklaması.
Burada küçük ama önemli bir ayrıntı var: Erdoğan, 2014’te Türkiye Cumhuriyeti’nin 12. cumhurbaşkanı seçildi. Dolayısıyla “Türkiye’nin 12. cumhurbaşkanı olmak” ile “üç kez cumhurbaşkanı seçilmek” aynı anlama gelmiyor. Biri cumhurbaşkanları arasındaki tarihsel sırasını, diğeri ise kaç seçim kazandığını anlatıyor.
İşte ilk kafa karışıklığını çözdük. Fakat forum dediğin yalnızca sorunun cevabını verip dağılmak değildir. Biraz geçmişe bakalım, seçimlerin neden önemli olduğunu konuşalım ve arada siyasetin kendine özgü mizahını da ihmal etmeyelim.
2. 2014: Halk İlk Kez Doğrudan Cumhurbaşkanı Seçti
Türkiye’de cumhurbaşkanlığı makamı uzun yıllar boyunca TBMM’de yapılan seçimlerle belirleniyordu. 2007’deki anayasa değişikliği sürecinin ardından cumhurbaşkanının doğrudan halk tarafından seçilmesinin önü açıldı. Bu değişikliğin ilk uygulaması 10 Ağustos 2014 seçimiydi.
Erdoğan bu seçimde oyların yaklaşık yüzde 51,8’ini alarak cumhurbaşkanı seçildi. Böylece Türkiye tarihinde cumhurbaşkanını doğrudan halkın belirlediği yeni dönemin ilk kazananı oldu. Kaynak: TRT Haber.
Bu değişiklik, yalnızca oy pusulasının biçimini değil, cumhurbaşkanlığı makamının toplumla kurduğu ilişkinin niteliğini de etkiledi. Çünkü seçmen artık milletvekilleri aracılığıyla yapılan bir seçim yerine doğrudan cumhurbaşkanı adayları arasında tercih yapıyordu.
Düşünsenize, daha önce milletvekillerinin kararını takip eden vatandaş, artık kendi tercihini doğrudan sandığa yansıtıyordu. Siyaset gündemi de doğal olarak daha fazla cumhurbaşkanı adaylarının kişilikleri, vaatleri, konuşmaları ve kampanyaları etrafında şekillenmeye başladı.
İşin mizahi tarafı şu: Eskiden aile toplantısında “Bizim vekil ne yapacak?” diye başlayan konuşmalar, zamanla “Cumhurbaşkanı adayı ne dedi?” sorusuna dönüştü. Ailede herkesin siyasi analiz uzmanı olduğu o meşhur sofralarda artık yorumların kapsamı da genişledi.
Tabii işin ciddi tarafını da unutmamak gerekir. Doğrudan seçim, vatandaşın tercihini daha doğrudan ortaya koymasına imkân tanırken adayların politikalarını, vaatlerini ve görev anlayışlarını daha dikkatli değerlendirme sorumluluğunu da seçmene yükler.
Peki sizce bir liderin halk tarafından doğrudan seçilmesi, o liderin toplumun tamamını temsil etmesini ne ölçüde kolaylaştırır? Seçimi kazanmak ile farklı görüşlere sahip vatandaşların beklentilerini karşılamak aynı şey midir?
Bence tartışmanın asıl başladığı yer tam da burasıdır.
3. 2018: Yeni Sistemde Yeniden Seçim
Erdoğan, 24 Haziran 2018’de yapılan cumhurbaşkanlığı seçiminde oyların yaklaşık yüzde 52,6’sını alarak yeniden cumhurbaşkanı seçildi. Bu seçim, 2017 anayasa değişikliğiyle kabul edilen Cumhurbaşkanlığı Hükûmet Sistemi’nin uygulanmaya başlaması bakımından önemliydi.
Erdoğan, 9 Temmuz 2018’de yemin ederek yeni sistemin ilk cumhurbaşkanı olarak görevine başladı. Aynı düzenlemeler kapsamında başbakanlık makamı kaldırıldı ve yürütme yetkisi cumhurbaşkanlığı makamında toplandı. Kaynak: Cumhurbaşkanlığı resmî biyografisi ve Birleşik Krallık Avam Kamarası Kütüphanesinin Türkiye seçimleri değerlendirmesi.
Bu değişiklik, devlet yönetiminin çalışma biçimi hakkında kapsamlı tartışmalar doğurdu. Destekleyenler daha hızlı karar alma, yönetimde koordinasyon ve siyasi istikrar gibi avantajları öne çıkarırken eleştirenler güçler ayrılığı, denetim mekanizmaları ve yetkilerin yoğunlaşması konusunda kaygılarını dile getirdi.
Burada farklı görüşleri anlamak için bir örnek düşünelim.
Bir işletmede çalışan iki yönetici olsun. Birincisi, kararların tek merkezden çıkmasının işleri hızlandıracağını savunuyor. Ona göre herkesin ayrı ayrı onay vermesini beklemek zaman kaybı. İkinci yönetici ise önemli kararların farklı kişilerce değerlendirilmesinin hata riskini azaltacağını düşünüyor. Ona göre hız önemlidir ama yanlış kararın bedeli de vardır.
İkisi de yönetimin başarısını istiyor olabilir; ancak başarıya ulaşmanın yolu konusunda farklı düşünüyorlar.
Siyasi sistem tartışmaları da benzer bir mantıkla incelenebilir. Kararların ne kadar hızlı alındığı kadar, bu kararların nasıl denetlendiği, sonuçlarının nasıl ölçüldüğü ve vatandaşların bu süreçlere nasıl katıldığı da önemlidir.
Üstelik konu yalnızca erkeklerin stratejik, kadınların ise ilişkisel düşündüğü gibi basit kalıplara indirgenemez. Bir kamu yöneticisi olan erkek bütçe tablolarına odaklanırken kadın meslektaşı da ayrıntılı mali analiz yapabilir; aynı kadın yönetici vatandaşların deneyimlerini anlamaya özel önem verirken erkek meslektaşı da toplumsal etkileri merkeze alabilir. Bunlar cinsiyetten çok eğitim, deneyim, kişilik ve mesleki sorumlulukla ilgilidir.
Siyaseti anlamak için de insanları hazır kalıplara yerleştirmek yerine hangi gerekçelerle hareket ettiklerini sorgulamak daha yararlıdır.
4. 2023: Üçüncü Kez Cumhurbaşkanı Seçilmesi
Gelelim üçüncü seçime.
14 Mayıs 2023’te yapılan cumhurbaşkanlığı seçiminin ilk turunda adayların hiçbiri gerekli çoğunluğa ulaşamadı. En fazla oyu alan Recep Tayyip Erdoğan ile Kemal Kılıçdaroğlu ikinci turda yarıştı.
28 Mayıs 2023’te gerçekleştirilen ikinci turda Erdoğan, kesin sonuçlara göre geçerli oyların yüzde 52,18’ini alarak yeniden cumhurbaşkanı seçildi. Kılıçdaroğlu ise yüzde 47,82 oy aldı. Kaynak: Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanlığı.
Bu sonuçla Erdoğan, cumhurbaşkanlığı seçimlerini üç kez kazanmış oldu.
Seçimin ikinci tura kalması da siyasi açıdan dikkat çekiciydi. İlk turda hiçbir adayın gerekli çoğunluğu sağlayamaması, seçmen tercihlerinin tek bir aday çevresinde yeterince birleşmediğini gösteriyordu. İkinci turda ise seçmenler, yarışta kalan iki aday arasında tercih yaptı.
İkinci tur seçimleri, yalnızca adayların kendi tabanlarını koruma meselesi değildir. İlk turda başka adaylara oy vermiş kişilerin beklentilerini anlamak, farklı seçmen gruplarına hitap etmek ve ülkenin geleceğine ilişkin güven oluşturmak da önem taşır.
Seçim kampanyalarını bir satranç oyununa benzetebiliriz. Ancak bu oyunda taşlar yalnızca siyasi partiler değildir. Ekonomi, dış politika, göç, eğitim, güvenlik, sosyal haklar ve günlük yaşamın maliyeti de tahtadaki önemli unsurlardır.
Bir seçmen iş imkânlarını öncelikli görürken bir başkası adalet sistemini, diğeri eğitim kalitesini, bir başkası da emeklilik gelirlerini önemseyebilir. Aynı ailede yaşayan insanlar bile farklı beklentilerle sandığa gidebilir.
Örneğin ev bütçesini yöneten bir kişi market fiyatlarındaki artışı temel sorun olarak görürken üniversiteye hazırlanan genç, eğitim ve istihdam olanaklarını daha öncelikli bulabilir. Emekli bir vatandaş sağlık hizmetlerine erişimi düşünürken küçük işletme sahibi finansman maliyetlerini ve müşteri sayısını değerlendirebilir.
Bu insanların hepsinin tek bir siyasi ölçüte göre karar vermesi beklenemez.
Dolayısıyla seçim sonuçlarını değerlendirirken yalnızca kazananı değil, toplumdaki farklı beklentileri de anlamaya çalışmak gerekir.
5. Üç Kez Seçilmek, Kaç Dönem Görev Yapmak Demek?
İşte burada iş biraz hukuk ve anayasa meselesine dönüşüyor.
Erdoğan’ın cumhurbaşkanı seçildiği tarihler 2014, 2018 ve 2023’tür. Bu nedenle günlük dilde “üç kez seçildi” demek doğrudur. Ancak seçim sayısı ile anayasal görev süresi ve dönem hesabı her zaman aynı biçimde ele alınamaz.
Özellikle 2017 anayasa değişikliğiyle kabul edilen sistemin uygulanması ve 2018 seçimlerinin bu sistemdeki ilk seçim olması, dönem hesabına ilişkin hukuki tartışmalarda önemli rol oynadı.
2023’te Erdoğan’ın yeniden aday olabilmesi konusunda da bu geçiş sürecinin nasıl değerlendirilmesi gerektiği tartışıldı. Yüksek Seçim Kurulu, 30 Mart 2023 tarihli ve 2023/316 sayılı kararında itirazları reddetti. Kararda, yeni sistem kapsamında birlikte yapılan ilk cumhurbaşkanlığı ve milletvekili seçiminin 24 Haziran 2018 olduğu ve görev süresinin bu tarih esas alınarak belirleneceği açıklandı. Kaynak: YSK kararının metni.
1. Önce Sorunun Cevabını Verelim: Erdoğan Kaç Kez Cumhurbaşkanı Seçildi?
Arkadaşlar, bugün yine memleket meselelerinden birini masaya yatıralım. Kahvede çay söylerken konu bir anda siyasete dönüyor, televizyonda seçim tartışması başlıyor, aile WhatsApp grubunda biri eski bir haber paylaşıyor… Derken o meşhur soru geliyor: “RTE kaç kez cumhurbaşkanı oldu?”
Merak etmeyin, bu sorunun cevabını bulmak için ne seçim gecesine kadar uyanık kalmaya ne de hesap makinesini alıp sandık sonuçlarını tek tek toplamaya gerek var. Çayı tazeleyin, çünkü konu hem basit bir sayıdan ibaret hem de Türkiye’nin siyasi tarihine açılan bir kapı.
Recep Tayyip Erdoğan, 24 Ekim 2026 itibarıyla üç kez cumhurbaşkanı seçilmiştir. İlk kez 10 Ağustos 2014’te, ikinci kez 24 Haziran 2018’de, üçüncü kez ise 28 Mayıs 2023’te yapılan cumhurbaşkanlığı seçiminde kazanmıştır. 2023 seçiminde ilk turda gerekli çoğunluğu sağlayamayan adaylar arasındaki yarış ikinci tura kalmış, Erdoğan ikinci turda yeniden seçilmiştir. Bu tarihler Cumhurbaşkanlığının resmî biyografisinde de yer almaktadır. Kaynak: Cumhurbaşkanlığı resmî biyografisi ve İletişim Başkanlığının 2023 seçim sonuçları açıklaması.
Burada küçük ama önemli bir ayrıntı var: Erdoğan, 2014’te Türkiye Cumhuriyeti’nin 12. cumhurbaşkanı seçildi. Dolayısıyla “Türkiye’nin 12. cumhurbaşkanı olmak” ile “üç kez cumhurbaşkanı seçilmek” aynı anlama gelmiyor. Biri cumhurbaşkanları arasındaki tarihsel sırasını, diğeri ise kaç seçim kazandığını anlatıyor.
İşte ilk kafa karışıklığını çözdük. Fakat forum dediğin yalnızca sorunun cevabını verip dağılmak değildir. Biraz geçmişe bakalım, seçimlerin neden önemli olduğunu konuşalım ve arada siyasetin kendine özgü mizahını da ihmal etmeyelim.
2. 2014: Halk İlk Kez Doğrudan Cumhurbaşkanı Seçti
Türkiye’de cumhurbaşkanlığı makamı uzun yıllar boyunca TBMM’de yapılan seçimlerle belirleniyordu. 2007’deki anayasa değişikliği sürecinin ardından cumhurbaşkanının doğrudan halk tarafından seçilmesinin önü açıldı. Bu değişikliğin ilk uygulaması 10 Ağustos 2014 seçimiydi.
Erdoğan bu seçimde oyların yaklaşık yüzde 51,8’ini alarak cumhurbaşkanı seçildi. Böylece Türkiye tarihinde cumhurbaşkanını doğrudan halkın belirlediği yeni dönemin ilk kazananı oldu. Kaynak: TRT Haber.
Bu değişiklik, yalnızca oy pusulasının biçimini değil, cumhurbaşkanlığı makamının toplumla kurduğu ilişkinin niteliğini de etkiledi. Çünkü seçmen artık milletvekilleri aracılığıyla yapılan bir seçim yerine doğrudan cumhurbaşkanı adayları arasında tercih yapıyordu.
Düşünsenize, daha önce milletvekillerinin kararını takip eden vatandaş, artık kendi tercihini doğrudan sandığa yansıtıyordu. Siyaset gündemi de doğal olarak daha fazla cumhurbaşkanı adaylarının kişilikleri, vaatleri, konuşmaları ve kampanyaları etrafında şekillenmeye başladı.
İşin mizahi tarafı şu: Eskiden aile toplantısında “Bizim vekil ne yapacak?” diye başlayan konuşmalar, zamanla “Cumhurbaşkanı adayı ne dedi?” sorusuna dönüştü. Ailede herkesin siyasi analiz uzmanı olduğu o meşhur sofralarda artık yorumların kapsamı da genişledi.
Tabii işin ciddi tarafını da unutmamak gerekir. Doğrudan seçim, vatandaşın tercihini daha doğrudan ortaya koymasına imkân tanırken adayların politikalarını, vaatlerini ve görev anlayışlarını daha dikkatli değerlendirme sorumluluğunu da seçmene yükler.
Peki sizce bir liderin halk tarafından doğrudan seçilmesi, o liderin toplumun tamamını temsil etmesini ne ölçüde kolaylaştırır? Seçimi kazanmak ile farklı görüşlere sahip vatandaşların beklentilerini karşılamak aynı şey midir?
Bence tartışmanın asıl başladığı yer tam da burasıdır.
3. 2018: Yeni Sistemde Yeniden Seçim
Erdoğan, 24 Haziran 2018’de yapılan cumhurbaşkanlığı seçiminde oyların yaklaşık yüzde 52,6’sını alarak yeniden cumhurbaşkanı seçildi. Bu seçim, 2017 anayasa değişikliğiyle kabul edilen Cumhurbaşkanlığı Hükûmet Sistemi’nin uygulanmaya başlaması bakımından önemliydi.
Erdoğan, 9 Temmuz 2018’de yemin ederek yeni sistemin ilk cumhurbaşkanı olarak görevine başladı. Aynı düzenlemeler kapsamında başbakanlık makamı kaldırıldı ve yürütme yetkisi cumhurbaşkanlığı makamında toplandı. Kaynak: Cumhurbaşkanlığı resmî biyografisi ve Birleşik Krallık Avam Kamarası Kütüphanesinin Türkiye seçimleri değerlendirmesi.
Bu değişiklik, devlet yönetiminin çalışma biçimi hakkında kapsamlı tartışmalar doğurdu. Destekleyenler daha hızlı karar alma, yönetimde koordinasyon ve siyasi istikrar gibi avantajları öne çıkarırken eleştirenler güçler ayrılığı, denetim mekanizmaları ve yetkilerin yoğunlaşması konusunda kaygılarını dile getirdi.
Burada farklı görüşleri anlamak için bir örnek düşünelim.
Bir işletmede çalışan iki yönetici olsun. Birincisi, kararların tek merkezden çıkmasının işleri hızlandıracağını savunuyor. Ona göre herkesin ayrı ayrı onay vermesini beklemek zaman kaybı. İkinci yönetici ise önemli kararların farklı kişilerce değerlendirilmesinin hata riskini azaltacağını düşünüyor. Ona göre hız önemlidir ama yanlış kararın bedeli de vardır.
İkisi de yönetimin başarısını istiyor olabilir; ancak başarıya ulaşmanın yolu konusunda farklı düşünüyorlar.
Siyasi sistem tartışmaları da benzer bir mantıkla incelenebilir. Kararların ne kadar hızlı alındığı kadar, bu kararların nasıl denetlendiği, sonuçlarının nasıl ölçüldüğü ve vatandaşların bu süreçlere nasıl katıldığı da önemlidir.
Üstelik konu yalnızca erkeklerin stratejik, kadınların ise ilişkisel düşündüğü gibi basit kalıplara indirgenemez. Bir kamu yöneticisi olan erkek bütçe tablolarına odaklanırken kadın meslektaşı da ayrıntılı mali analiz yapabilir; aynı kadın yönetici vatandaşların deneyimlerini anlamaya özel önem verirken erkek meslektaşı da toplumsal etkileri merkeze alabilir. Bunlar cinsiyetten çok eğitim, deneyim, kişilik ve mesleki sorumlulukla ilgilidir.
Siyaseti anlamak için de insanları hazır kalıplara yerleştirmek yerine hangi gerekçelerle hareket ettiklerini sorgulamak daha yararlıdır.
4. 2023: Üçüncü Kez Cumhurbaşkanı Seçilmesi
Gelelim üçüncü seçime.
14 Mayıs 2023’te yapılan cumhurbaşkanlığı seçiminin ilk turunda adayların hiçbiri gerekli çoğunluğa ulaşamadı. En fazla oyu alan Recep Tayyip Erdoğan ile Kemal Kılıçdaroğlu ikinci turda yarıştı.
28 Mayıs 2023’te gerçekleştirilen ikinci turda Erdoğan, kesin sonuçlara göre geçerli oyların yüzde 52,18’ini alarak yeniden cumhurbaşkanı seçildi. Kılıçdaroğlu ise yüzde 47,82 oy aldı. Kaynak: Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanlığı.
Bu sonuçla Erdoğan, cumhurbaşkanlığı seçimlerini üç kez kazanmış oldu.
Seçimin ikinci tura kalması da siyasi açıdan dikkat çekiciydi. İlk turda hiçbir adayın gerekli çoğunluğu sağlayamaması, seçmen tercihlerinin tek bir aday çevresinde yeterince birleşmediğini gösteriyordu. İkinci turda ise seçmenler, yarışta kalan iki aday arasında tercih yaptı.
İkinci tur seçimleri, yalnızca adayların kendi tabanlarını koruma meselesi değildir. İlk turda başka adaylara oy vermiş kişilerin beklentilerini anlamak, farklı seçmen gruplarına hitap etmek ve ülkenin geleceğine ilişkin güven oluşturmak da önem taşır.
Seçim kampanyalarını bir satranç oyununa benzetebiliriz. Ancak bu oyunda taşlar yalnızca siyasi partiler değildir. Ekonomi, dış politika, göç, eğitim, güvenlik, sosyal haklar ve günlük yaşamın maliyeti de tahtadaki önemli unsurlardır.
Bir seçmen iş imkânlarını öncelikli görürken bir başkası adalet sistemini, diğeri eğitim kalitesini, bir başkası da emeklilik gelirlerini önemseyebilir. Aynı ailede yaşayan insanlar bile farklı beklentilerle sandığa gidebilir.
Örneğin ev bütçesini yöneten bir kişi market fiyatlarındaki artışı temel sorun olarak görürken üniversiteye hazırlanan genç, eğitim ve istihdam olanaklarını daha öncelikli bulabilir. Emekli bir vatandaş sağlık hizmetlerine erişimi düşünürken küçük işletme sahibi finansman maliyetlerini ve müşteri sayısını değerlendirebilir.
Bu insanların hepsinin tek bir siyasi ölçüte göre karar vermesi beklenemez.
Dolayısıyla seçim sonuçlarını değerlendirirken yalnızca kazananı değil, toplumdaki farklı beklentileri de anlamaya çalışmak gerekir.
5. Üç Kez Seçilmek, Kaç Dönem Görev Yapmak Demek?
İşte burada iş biraz hukuk ve anayasa meselesine dönüşüyor.
Erdoğan’ın cumhurbaşkanı seçildiği tarihler 2014, 2018 ve 2023’tür. Bu nedenle günlük dilde “üç kez seçildi” demek doğrudur. Ancak seçim sayısı ile anayasal görev süresi ve dönem hesabı her zaman aynı biçimde ele alınamaz.
Özellikle 2017 anayasa değişikliğiyle kabul edilen sistemin uygulanması ve 2018 seçimlerinin bu sistemdeki ilk seçim olması, dönem hesabına ilişkin hukuki tartışmalarda önemli rol oynadı.
2023’te Erdoğan’ın yeniden aday olabilmesi konusunda da bu geçiş sürecinin nasıl değerlendirilmesi gerektiği tartışıldı. Yüksek Seçim Kurulu, 30 Mart 2023 tarihli ve 2023/316 sayılı kararında itirazları reddetti. Kararda, yeni sistem kapsamında birlikte yapılan ilk cumhurbaşkanlığı ve milletvekili seçiminin 24 Haziran 2018 olduğu ve görev süresinin bu tarih esas alınarak belirleneceği açıklandı. Kaynak: YSK kararının metni.