Satış danışmanı ve satış temsilcisi arasındaki fark nedir ?

Sarp

New member
Satış Danışmanı ve Satış Temsilcisi Arasındaki Fark Nedir? Kültürler ve Toplumlar Açısından Kapsamlı Bir Bakış

Satış Danışmanı ve Satış Temsilcisi Arasındaki Fark Nedir?

Bir mağazaya girip ürün hakkında bilgi aldığınızda karşınıza çıkan kişiyle, bir şirket adına başka şirketleri ziyaret edip ürün veya hizmet sunan kişinin yaptığı iş aynı mıdır? İkisi de satışla ilgileniyor, ikisi de müşteriyi anlamaya çalışıyor ve ikisinin de iletişim becerileri önemli. Fakat işin içine görev tanımı, satış sürecinin uzunluğu, müşteri tipi, şirket yapısı ve hatta kültür girdiğinde aradaki fark oldukça belirginleşebiliyor.

Bu konu özellikle iş ilanlarında kafa karıştırıyor. Aynı şirkette bir pozisyon “satış danışmanı”, diğer pozisyon “satış temsilcisi” olarak adlandırılabiliyor. Üstelik bazı firmalarda bu iki unvan neredeyse aynı görevler için kullanılıyor. Dolayısıyla yalnızca iş unvanına bakarak kesin bir ayrım yapmak çoğu zaman mümkün değil.

Bence asıl önemli nokta şu: “Danışman” veya “temsilci” kelimesinden ziyade kişinin satış sürecindeki rolüne bakmak gerekiyor. Müşteriyle nerede karşılaşıyor, satış ne kadar sürede gerçekleşiyor, yeni müşteri mi buluyor, mevcut müşteriyi mi yönetiyor, teknik bilgi mi veriyor, pazarlık yapıyor mu? Farkı asıl ortaya çıkaran sorular bunlar.

Satış danışmanı ne iş yapar?

Satış danışmanı genellikle müşterinin satın alma kararına daha yakından eşlik eden kişidir. Özellikle perakende, mağazacılık, otomotiv showroomları, mobilya, elektronik, telekomünikasyon, kozmetik ve benzeri alanlarda bu unvanla karşılaşmak mümkündür.

Bir satış danışmanının temel görevleri arasında müşterinin ihtiyacını anlamak, ürün veya hizmet hakkında bilgi vermek, alternatifleri açıklamak, ürünleri karşılaştırmak ve satın alma sürecini kolaylaştırmak bulunur.

Buradaki “danışmanlık” kelimesi önemli. İyi bir satış danışmanı yalnızca “Bu ürün şu kadar lira” demekle yetinmez. Müşterinin neden satın almak istediğini anlamaya çalışır.

Örneğin bir bilgisayar mağazasında müşteri “En güçlü bilgisayarı istiyorum” diyebilir. Danışmanın görevi sadece en pahalı bilgisayarı göstermek değildir. Müşterinin oyun mu oynayacağını, profesyonel tasarım mı yapacağını, bilgisayarı ne kadar süre kullanacağını ve bütçesini anlaması gerekir.

Satış araştırmalarında da müşterinin ihtiyaçlarına odaklanan yaklaşımın satış performansıyla ilişkili olduğu görülüyor. 2007 tarihli bir meta-analiz, müşteri odaklı satış davranışı ile satış performansı arasında pozitif bir ilişki bulunduğunu bildiriyor.

Satış temsilcisi ne iş yapar?

Satış temsilcisi ise daha geniş ve farklı satış modellerinde kullanılabilen bir unvandır. Özellikle B2B yani işletmeden işletmeye satışlarda satış temsilcisinin rolü daha kapsamlı olabilir.

Bir satış temsilcisi yeni müşteriler bulabilir, mevcut müşterilerle ilişkileri sürdürebilir, teklif hazırlayabilir, fiyat görüşmeleri yapabilir, satış hedeflerini takip edebilir, sözleşme süreçlerine katılabilir ve satış sonrasında müşterinin ihtiyaçlarını takip edebilir.

Örneğin bir yazılım şirketindeki satış temsilcisi, ürünü mağazada müşteriye anlatmak yerine haftalar veya aylar boyunca bir şirketin satın alma ekibiyle görüşebilir. Ürünün teknik özelliklerini açıklamak için teknik ekiplerle birlikte çalışabilir. Fiyat görüşmeleri yapabilir ve satın alma kararını birden fazla kişinin verdiği uzun bir süreç yönetebilir.

Bu nedenle satış temsilcisinin işi çoğu zaman “ürünü anlatıp satmak”tan daha geniştir.

ABD Çalışma İstatistikleri Bürosu da satış mesleklerini yalnızca ürün satışıyla sınırlamıyor; satış çalışanlarının mal ve hizmet satabildiğini veya belirli pazarlarda alıcılarla satıcıları buluşturabildiğini belirtiyor.

İki meslek arasındaki temel farkları nasıl düşünebiliriz?

Kabaca şöyle bir ayrım yapılabilir:

Satış danışmanı daha çok “Müşterinin ihtiyacı nedir ve hangi çözüm ona uygundur?” sorusuna odaklanırken, satış temsilcisi “Bu müşteriye nasıl ulaşırım, satış sürecini nasıl yönetirim ve ilişkiyi nasıl devam ettiririm?” sorularıyla daha fazla ilgilenebilir.

Ancak bu kesin bir kural değildir.

Bir satış danışmanı da müşteri portföyü yönetebilir. Bir satış temsilcisi de son derece danışmanlık odaklı çalışabilir. Hatta bazı şirketlerde aynı çalışan hem danışman hem temsilci gibi davranabilir.

Bu nedenle iş ilanlarında görev tanımını okumak, unvanı okumaktan daha değerlidir.

Kültür bu farkı neden değiştiriyor?

Burada konu daha ilginç hale geliyor. Satış yalnızca ekonomik bir işlem değildir; aynı zamanda iletişim, güven, sosyal statü, zaman algısı ve ilişki biçimiyle ilgilidir.

Örneğin daha bireyci kültürlerde müşterinin kişisel ihtiyaçları, bağımsız karar verme ve bireysel fayda daha belirgin olabilir. Daha kolektivist kültürlerde ise aile, grup, uzun vadeli ilişki ve güven ağı karar sürecinde daha fazla önem taşıyabilir.

Fakat “Amerikalılar böyledir, Japonlar şöyledir” gibi kesin cümleler kurmak doğru olmaz. Kültürler tek parça değildir. Aynı ülke içinde yaş, eğitim, sektör, şehir, sosyal sınıf ve kuşaklar arasında bile ciddi farklılıklar bulunabilir.

Kültürlerarası satış araştırmalarında bireycilik ve kolektivizmin ikili ve mutlak kategoriler olarak ele alınmaması gerektiği özellikle vurgulanıyor; bu değerlerin bir süreklilik oluşturduğu ve insanların bunları farklı derecelerde taşıdığı belirtiliyor.

Bu bana göre çok önemli bir ayrıntı. Çünkü satış profesyonelinin başarısını yalnızca “hangi ülkeden olduğu” üzerinden açıklamak, bireysel yetenekleri ve şirket kültürünü gözden kaçırabilir.

Amerika'da satış yaklaşımı ile Japonya'da aynı olabilir mi?

Örneğin ABD gibi bireysel başarı ve kişisel inisiyatifin daha fazla vurgulandığı iş ortamlarında satış profesyonelinin kişisel hedefleri, performans göstergeleri ve bireysel sonuçları daha görünür olabilir.

Japonya gibi ilişkilerin, grup uyumunun ve güvenin önemli olduğu bir iş kültüründe ise satış görüşmesinin yalnızca “ürün-fiyat-fayda” üçgeninden oluşmadığını görebiliriz.

Ancak burada “Japon müşteri mutlaka ilişki ister, Amerikalı müşteri sadece fiyatla ilgilenir” demek yanlış olur. Kültür davranışları etkileyebilir fakat belirlemez.

Kültürlerarası ticaret üzerine yapılan araştırmalar, güvenin ve iş ilişkisinin kurulma biçiminin kültürel mesafeden etkilenebildiğini gösteriyor. 33 ülke ve bölgeden uluslararası alıcıları inceleyen bir araştırmada, satış temsilcisinin güven oluşturmasının uzun vadeli ilişki ve satın alma davranışı açısından önemli olduğu; kültürel mesafenin ise güvenin hangi boyutunun daha fazla önem kazanacağını etkileyebildiği bulunmuştur.

Buradan çıkarılabilecek pratik soru şu:

Bir satış temsilcisi başka bir ülkede çalışmaya başladığında kendi satış yöntemini aynen mi uygulamalı, yoksa yerel iş kültürüne uyarlamalı mı?

Bence ikinci yaklaşım daha gerçekçi. Fakat uyarlama, müşterinin bütün davranışlarını stereotiplere göre tahmin etmek anlamına gelmemeli. Müşteriyi dinlemek ve geri bildirim almak her kültürde önemini koruyor.

Türkiye'de yerel kültürün etkisi nasıl görülüyor?

Türkiye açısından bakıldığında satışta kişisel güven, tavsiye, tanıdıklık ve yüz yüze iletişimin önemli olabildiği sektörlerden söz edilebilir. Özellikle yüksek maliyetli ürünlerde veya B2B satışlarda müşteri yalnızca ürünü değil, karşısındaki kişinin güvenilirliğini de değerlendirebilir.

Bir işletme sahibi yeni bir tedarikçiyle çalışırken “Ürün kaliteli mi?” sorusunun yanında “Bu firma sözünün arkasında durur mu?”, “Satıştan sonra ulaşabilecek miyim?”, “Bir sorun olduğunda ilgilenecek mi?” diye düşünür.

Bu durumda satış temsilcisinin rolü satış anıyla sınırlı kalmaz.

Satış danışmanında da benzer bir durum vardır. Türkiye'deki bir mağazada müşterinin ürünü denemesi, danışmana soru sorması, başka müşterilerin deneyimlerini öğrenmesi ve kişisel tavsiye alması satın alma kararını etkileyebilir.

Dolayısıyla yerel dinamikler, aynı satış pozisyonunun günlük uygulamasını değiştirebilir.

Erkekler bireysel başarıya, kadınlar ilişkilere mi daha fazla odaklanıyor?

Bu konuya dikkatli yaklaşmak gerekiyor. Erkeklerin bireysel başarıya, kadınların ise ilişkilere ve toplumsal etkilere daha fazla önem verdiğini mutlak bir biyolojik gerçek gibi sunmak doğru olmaz.

Bunun yerine toplumsal rollerin, yetiştirilme biçiminin, iş hayatındaki beklentilerin ve kültürel normların satış davranışlarını nasıl etkileyebileceğini konuşmak daha sağlıklı.

Bazı toplumlarda erkeklerden rekabetçi, hedef odaklı ve bireysel başarıyı öne çıkaran davranışlar beklenirken kadınlardan daha fazla iletişim kurmaları, uyum sağlamaları ve ilişkileri korumaları beklenebiliyor. Bu beklentiler insanların mesleki davranışlarını etkileyebilir.

Fakat bu durum “erkekler satışta daha başarılıdır” veya “kadınlar ilişki satışında daha iyidir” sonucuna götürmez.

Nitekim satış araştırmaları bu tür basit genellemeleri desteklemiyor. 31 binden fazla satış çalışanını kapsayan bir meta-analizde uyarlanabilir satış davranışı ve deneyimin performans üzerinde cinsiyetten daha güçlü etkiler gösterdiği, kadın satış çalışanlarının ise performans ve iş tatmini konusunda erkeklerden küçük ölçüde daha yüksek öz değerlendirmeler bildirdiği bulunmuştur.

Bu sonuç bence oldukça düşündürücü. Çünkü satış mesleğinde cinsiyetten ziyade kişinin müşteriye uyum sağlama becerisi, deneyimi, ürün bilgisi ve iletişim tarzı çok daha belirleyici olabilir.
 
Üst